Kwaliteit is geen handeling, het is een gewoonte

vlag

.......... Feiten en

Feiten en Werkelijkheid

ThomasFuller, 1608 - 1661
     "Get the facts, or the facts will get you.

     And when you get them, get them right,

     or they will get you wrong."

             Thomas Fuller, M.D. (1654 - 1734)
             Gnomologia: Adagies and Proverbs, 1732


In 1976 introduceerde Peter Chen via zijn artikel ĎThe Entity Relationship Model, towards a unified view of dataí een nieuwe aanpak voor het modelleren van informatie. Daarmee luidde hij een donkere periode van systeemontwikkeling in de IT-wereld in, waarin Entity Relationship Modeling (ERM) de facto de standaard werd voor informatiemodellering. Zijn aanpak oogde verfrissend simpel: "Kijk naar de wereld om je heen. Dan zie je vanzelf de natuurlijke entiteittypen, hun relaties en eigenschappen." "Waarom een donkere periode?", zult u denken. Wel, omdat daarmee een periode werd ingeluid, waarin vele grote en kostbare systeemontwikkelingsprojecten jammerlijk gefaald hebben, en dat nog steeds zeer regelmatig doen. Ik zou haast zeggen: "Kijk naar de wereld om u heen. Dan ziet u ze vanzelf met grote regelmaat in het nieuws verschijnen." Een van de oorzaken daarvan is precies het werkelijkheidsdenken dat Chen met zijn aanpak als leidraad aanbeval. Dit kijken naar de 'werkelijkheid' richt het denken van IT-ontwikkelaars op 'dingen' die van belang lijken. En voor die dingen moet dan met de hulp van domeinexperts een sluitende definitie worden gegeven. Maar dat blijkt vaak niet eenvoudig te zijn. Zo hebben wij bij een groot ziekenhuis in ons land meegemaakt, dat IT-ontwikkelaars en artsen bijna twee jaar delibereerden over de vraag wat een bloeddruk precies was. Een dergelijke stagnerende discussie kan een vlotte ontwikkeling van een passende Business Intelligence omgeving danig in de weg staan. Vaak wordt dan, los van dit soort problemen, met ERM een datastructuur voor applicaties ontworpen die niet door de domeinexperts kan worden gevalideerd, omdat deze het IT-chinees van ER-diagrammen niet spreken, met alle gevolgen van dien. En onze voorgaande columns doen ruimschoots getuige van zulke gevolgen.

Onze website laat zien, dat wij een aanpak hebben ontwikkeld die niet gericht is op het bestuderen van de werkelijkheid, maar op hoe de domeinexperts zelf hun werkelijkheid zien en daar over praten. Alle informatie die domeinexperts relevant vinden kan namelijk worden uitgedrukt in concrete feiten. En daarmee zijn we aangeland bij het advies dat bovenaan deze column staat. De vier figuren rechtsboven geven een goed beeld van hoe onze aanpak zich verhoudt tot de standaard manier van werken en wat met het gebruik van onze aanpak wordt bereikt: het voldoen aan de vijf E-criteria van Peter Checkland's Soft System Methodology en het maken van een volledig conceptueel model. Dit laatste wordt in Soft System Methodology ook als uitgangspunt aanbevolen. In Over Feiten en Dingen is gedetailleerd beschreven hoe onze aanpak in de praktijk werkt en welke resultaten daarmee behaald kunnen worden en behaald zijn.

Het bestuderen van de werkelijkheid door IT-ontwikkelaars in een top-down benadering heeft als kennelijk bezwaar, dat het leidt tot het onderkennen van objecten en hun onderlinge relaties, zonder dat daarbij op voorhand duidelijk is hoe concrete voorkomens van zulke objecten en hun relaties precies worden geÔdentificeerd. Validatie daarvan door domeinexperts is vaak niet mogelijk, omdat daartoe een gemeenschappelijke taal voor communicatie ontbreekt. En zonder validatie kan een zo gemaakt ontwerp niet worden aangemerkt als een model. In een feit-georiŽnteerde aanpak worden deze bezwaren op voorhand ondervangen. Een dergelijke op communicatie gerichte aanpak is een bottom-up benadering, waarin eerst concrete voorbeelden van gewenste informatie worden gemaakt. Deze worden vervolgens samen met domeinexperts in volledige, concrete zinnen verwoord. Als voorbeeld kunnen we de meting van een hartslag in een ziekenhuis of bij een huisarts nemen. Vanuit concrete voorbeelden daarvan krijgen we verwoordingen als:

"Bij patiŽnt met patiŽntnummer 1234567 werd op 5-12-2019 om 10:15 u de hartslag gemeten."
"De hartslagmeting bij patiŽnt met patiŽntnummer 1234567 op 5-12-2019 om 10:15 u gaf als waarde 112 slagen per minuut."

Door de concrete verwoordingen is in deze situatie op slag duidelijk hoe verschillende Hartslagmetingen en de daarbij gemeten waarden worden geÔdentificeerd. En dat dit direct door de betrokken domeinexperts kan worden gevalideerd.

Allereerst is nu de vraag gerechtvaardigd, of het verwoorden van de concrete voorbeelden en de validatie daarvan door domeinexperts automatisch op de waarheid berust. Het antwoord op deze vraag is niet zomaar Ja. Dit proces kan tot foutieve input in het ontwerp leiden. Hier komt het E-criterium Ethiek van Peter Checkland om de hoek kijken. Als de foutieve input opzettelijk door domeinexperts wordt gegeven, is er sprake van frauduleus en dus onethisch handelen. Wellicht kunt u zich uit het nieuws van de laatste tijd een mogelijk voorbeeld daarbij voor de geest halen. Hoe dat ook zij, het is de morele plicht van de IT-ontwikkelaar om ervoor te zorgen dat dit soort zaken wordt voorkomen.

Verder kunnen we ons afvragen of deze aanpak - mits correct uitgevoerd - automatisch garandeert, dat ook alle informatie die via een zo ontworpen applicatie wordt vastgelegd echt op de waarheid berust. Het antwoord is natuurlijk Nee. Daarvoor is verificatie van de invoer nodig. Waar het gaat om het vastleggen van metingen door onafhankelijke en betrouwbare meetapparatuur zou het verificatieproces als impliciet kunnen worden beschouwd. Wel zal regelmatig de correcte werking van de meetapparatuur gecontroleerd moeten worden. Bij handmatige input van informatie zijn weer andere verificatieprocessen aangewezen. Zoals beschreven in Over Feiten en Dingen kunnen concrete verwoordingen als hierboven daarbij een nuttige rol spelen.

Tot slot is het aardig om in het licht van het voorgaande nog eens te kijken naar het citaat aan het begin van deze column. Dit citaat wordt op vele websites waar beroemde citaten zijn opgetekend toegeschreven aan de medicus Thomas Fuller, die leefde van 1654 tot 1734, vaak met de toevoeging dat het citaat te vinden is in zijn boek Gnomologia uit 1732. We kunnen voor het ontwerpen van een applicatie, waarmee citaten als deze kunnen worden vastgelegd en weergegeven, het getoonde citaat als voorbeeld nemen. Een domeinexpert voor citaten op websites zou het voorbeeld als volgt kunnen verwoorden:

"Het citaat Get the facts, or..... is opgeschreven in het boek Gnomologia: Adagies and Proverbs."
"Het boek Gnomologia: Adagies and Proverbs is geschreven door Thomas Fuller, M.D., levend van 1654 tot 1734."


Daarnaast kan nog een zin worden gegeven die aangeeft dat het boek Gnomologia in 1732 is gepubliceerd, en een zin die een afleidbaar feit weergeeft: "Het citaat Get the facts, or..... is een uitspraak van Thomas Fuller, M.D., levend van 1654 tot 1734".

Inmiddels heb ik het boek Gnomologia van Thomas Fuller, M.D. volledig doorgelezen. De betreffende uitspraak heb ik daarin niet kunnen vinden. Het wordt nog gekker. Op de voorkant van de tweede druk van Gnomologia, uitgegeven in 1817, prijkt bovenstaande beeltenis van Thomas Fuller. Helaas is dat een portret van Thomas Fuller, geestelijke, historicus en schrijver, die leefde van 1608 tot 1661. Ook zijn er websites waarop bovenstaande uitspraak wordt toegeschreven aan Thomas Fuller, de geestelijke. Maar in alle werken van zowel Thomas Fuller, M.D., als Thomas Fuller, de geestelijke, heb ik bovenstaande uitspraak tot nog toe niet kunnen vinden. Hoe zit dat nu precies? Wel, misschien moeten we dit maar laten zoals het is. Het geeft prima weer wat het verschil is tussen feiten en de werkelijkheid. En het doet recht aan een uitspraak die verschillende vormen kent: "Geschiedenis is niet wat er gebeurd is, maar wat mensen ons vertellen." Hieronder ziet u een aangepaste versie van bovenstaand citaat, waarbij ik de feiten weergeef, zoals ik ze wel heb kunnen verifiŽren, bijvoorbeeld dat bovenstaande uitspraak wijdverbreid wordt toegeschreven aan Thomas Fuller, M.D., en een enkele keer aan Thomas Fuller, de geestelijke. In het portret van Thomas Fuller, de geestelijke, verschijnt nu het gezicht van Thomas Fuller, de medicus.

ThomasFuller, 1654-1734
     "Get the facts, or the facts will get you.

     And when you get them, get them right,

     or they will get you wrong."

             Thomas Fuller, M.D. (1654 - 1734)
             Author of Gnomologia: Adagies and Proverbs, 1732

En puur toevallig is op zijn gezicht - althans zo komt het mij voor - een licht ironische glimlach te zien.

- Peter Alons, December 2019

 

Links

Impressies:





Verwante sites: