Kwaliteit is geen handeling, het is een gewoonte

vlag

.......... Feiten en

Feiten en Dingen die voorbijgaan

- Lili Marleen

Vor der Kaserne vor dem großen Tor
Stand eine Laterne. Und steht sie noch davor
So woll'n wir uns da wiederseh'n
Bei der Laterne woll'n wir steh'n
Wie einst, Lili Marleen.


Uns're beiden Schatten sah'n wie einer aus
Daß wir so lieb uns hatten. Das sah man gleich daraus
Und alle Leute soll'n es seh'n
Wenn wir bei der Laterne steh'n
Wie einst, Lili Marleen.

Schon rief der Posten: Sie bliesen Zapfenstreich
Es kann drei Tage kosten! - Kam'rad, Ich komm ja gleich
Da sagten wir auf Wiederseh'n
Wie gerne würd' ich mit dir geh'n
Mit dir, Lili Marleen.

Deine Schritte kennt sie. Deinen Zieren Gang
Alle Abend brennt sie. Mich vergaß sie lang
Und sollte mir ein Leid gescheh'n
Wer wird bei der Laterne steh'n
Mit dir, Lili Marleen?

Aus dem stillen Raume
Aus der Erde Grund
Hebt mich wie im Traume dein verliebter Mund
Wenn sich die späten Nebel dreh'n
Werd' ich bei der Laterne steh'n
Wie einst, Lili Marleen.

-- Hans Leip/Norbert Schultze/Lale Andersen

In de donkere dagen van Kerst, als het gezin bij elkaar komt voor een gezellige kerstmaaltijd, is het bij ons gebruikelijk om voor elkaar quizzen te maken. Zo ook de afgelopen Kersttijd, en bij het zoeken naar leuke vragen stuitte ik onder andere op deze vraag: Welk Duits soldatenliedje werd tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen de wil van het Nazi-regime zeer populair? Niemand bij ons wist het antwoord, maar u snapt het natuurlijk al door de bovenstaande tekst. Het is het liedje 'Lili Marleen'.

Tijdens het zien van een oude oorlogsfilm vroeger was mij al iets van het verhaal rond dit lied onthuld. Maar bij wat verder browsen op internet werd mij duidelijk hoe opmerkelijk het echte verhaal feitelijk is. Hier is een weergave vanuit verschillende internetbronnen.

In 1915 schreef een jonge soldaat in de Eerste Wereldoorlog, Hans Leip, een gedicht dat uitdrukking gaf aan zijn kwelling veroorzaakt door het gescheiden zijn van zijn vriendin Lili. Als hij 's nachts op wacht stond, werd hij nu en dan vriendelijk toegewuifd door een verpleegster die klaar was met haar werk. Haar naam was Marleen.

In 1937, toen de dreiging van een nieuwe oorlog zich uitstrekte over Europa, publiceerde Leip zijn volledige verzameling van gedichten, waaronder 'Het Lied van een Jonge Schildwacht'. Hij hoopte dat de mensen die de Eerste Wereldoorlog niet hadden meegemaakt erdoor gewaarschuwd zouden worden voor de angsten en verschrikkingen van oorlogen in het bijzonder voor jonge soldaten die naar het front worden gestuurd.

In die tijd raakte de Duitse componist Norbert Schultze geboeid door de stemming die uit Leip's gedichten sprak. Hij schreef een melodie voor het jonge schildwacht gedicht, dat na enkele aanpassingen het lied 'Lili Marleen' werd. Een succesvolle zangeres, Lale Andersen, werd gevraagd voor de opname van het lied net voordat de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Met de verkoop van slechts 700 exemplaren in die dagen werd het liedje niet bepaald een denderend succes.

Toen bleek, dat Joseph Goebbels, minister van propaganda van het Nazi-regime, een grondige hekel had aan het lied, omdat het niet getuigde van de 'ware Duitse militaire geest' en anti-oorlog was, dus 'aan de rand van verraad'. Toen ook nog bleek dat Lale Andersen een relatie had met een Zwitserse Jood, werd het lied formeel verboden en Andersen en Schultze beiden beschuldigd van 'morele sabotage' en gevangen gezet.

Vanaf 1941 verzorgden de Duitsers radio-uitzendingen voor hun troepen in Noord-Afrika via een radiostation in Belgrado. Bij een bombardement van het station werden vrijwel al hun platen vernield en het station had geen muziek meer om uit te zenden. In de overblijfselen vond de militair-directeur van het radiostation, Karl-Heinz Reintgen, een stoffige doos met enkele platen die heel waren gebleven. Een daarvan was Lili Marleen. En omdat ze weinig anders hadden om af te spelen, werd Lili Marleen uitgezonden.

Dit werd een keerpunt. Zowel de Duitse troepen als gewone burgers vroegen steeds maar weer om die opname, in het bijzonder Veldmaarschalk Erwin Rommel, commandant van het Afrika Korps, die het liedje klaarblijkelijk erg leuk vond. En zo zag Goebbels zich gedwongen zijn verbod op het lied op te heffen en net te doen alsof de Nazi's het verwelkomden. Andersen en Schultze werden op vrije voeten gesteld en erop uitgestuurd om het lied overal in Duitsland ten gehore te brengen. En spoedig dreef het lied ook over naar de vijandelijke linies en werd het een favoriet van het Achtste Leger, die het lied in het oorspronkelijke Duits meezongen, al gauw gevolgd door de Amerikaanse troepen. Er werd een Engelse versie van het lied gemaakt en opgenomen door Anne Shelton, en de BBC maakte het populair in heel Engeland. Vanaf 1943 zong Marlene Dietrich het door heel Europa en zij bleef het zingen in haar verdere carrière, net als Vera Lynn. Uiteindelijk kreeg Lale Andersen een gouden plaat voor de verkoop van meer dan een miljoen exemplaren.

Hans Leip, Lale Andersen en Norbert Schultze overleefden de oorlog alle drie. Hans Leip stierf in 1983 en Norbert Schultze in 2002. Toen Lale Andersen in 1972, kort voor haar dood, werd gevraagd of zij de populariteit van Lili Marleen kon verklaren, antwoordde zij: "Kan de wind verklaren waarom hij een storm werd?"

Toen ik deze geschiedenis las werd ik getroffen door de overeenkomst met het verhaal van Gandalf over de Ring in Tolkien's 'In de Ban van de Ring'. In het eerste deel besluit hij zijn verhaal aan Frodo over de geschiedenis van de Ring met de volgende woorden:

""Er was meer dan één macht aan het werk, Frodo. De Ring probeerde naar zijn meester terug te keren. Hij was van Isildur' hand gegleden en had hem verraden; toen zich een kans voordeed, kreeg hij de arme Déagol te pakken, en die werd vermoord; en daarna Gollum en hij verzwolg hem.... ....Dus toen zijn meester weer was opgestaan en zijn duistere gedachten uitzond vanuit het Demsterwold, verliet de Ring Gollum. Slechts om opgeraapt te worden door de meest onwaarschijnlijke persoon: Bilbo uit de Gouw. Daarachter was iets anders aan het werk, iets dat allerminst strookte met de plannen van de Ringmaker. Ik kan me niet duidelijker uitdrukken dan door te zeggen dat Bilbo was voorbestemd om de Ring te vinden, maar niet door de maker ervan. In welk geval ook jij bent voorbestemd hem te hebben. En dat mag een bemoedigende gedachte zijn."

Het komt mij voor, dat het verhaal van Lili Marleen gezien kan worden als een equivalent van dit verhaal uit 'In de Ban van de Ring' in de werkelijke wereld. Het is een verhaal opgebouwd uit echte feiten. Over dingen die voorbijgaan, maar niet vergeten hoeven te worden.

- Peter Alons, Februari 2017

 

Links

Impressies:




Verwante sites: